Çift Yönlü Sayıcılar / Bidirectional Counters

Çift yönlü sayıcılar, verilen herhangi bir sayım dizisi boyunca yukarı veya aşağı yönde sayma yeteneğine sahiptir.

Sıfırdan yukarı saymanın veya önceden ayarlanmış bir değere kadar saymanın yanı sıra, bazı uygulamalarda önceden ayarlanmış bir değerden sıfıra doğru geri sayma (aşağı sayma) gerekir; bu durum, özel bir çıktı üretmek için kullanılabilir.

Bu tipe genellikle Aşağı Sayıcı (CTD) denir. Bir ikili veya BCD aşağı sayıcıda sayım, her bir harici saat darbesinde bir azalır. TTL 74LS193 veya CMOS CD4510 gibi çift amaçlı IC’ler, yukarı veya aşağı sayma modunu seçmek için ek bir kontrol pinine sahip 4-bit yukarı/aşağı sayıcılardır.

4-bit sayıcıda her flip-flop, önceki flip-flop’un Q çıkışı tarafından tetiklenen CLK girişinin düşen kenarında durum değiştirir. Sonuç olarak her aşama, bir öncekinin çıkışındaki değişime bağlı olarak sırayla geçiş yapar.

Yazı İçeriği

Toggle

Çift Yönlü Sayıcılar

Senkron ve asenkron sayaçlar hem yukarı hem de aşağı sayabilir; ancak “evrensel” sayaçlar ek kontrol pinleri sayesinde yön değiştirip her iki yönde de programlanabilirler. Bu tür sayıcılara Çift Yönlü Sayıcılar denir.

Yukarı/aşağı sayaçlar (up/down counters), bir kontrol girişi kullanılarak sayım yönünü herhangi bir anda tersine çevirebilir. Aşağıdaki örnek, yön kontrolü uygulanmış basit bir 3-bit senkron yukarı/aşağı sayıcıyı göstermektedir.

Bu devre, 0 (000) ile 7 (111) arasında yukarı veya aşağı sayma sağlar. Çoğu çift yönlü sayıcı entegresi, sayım yönünü belirleyen ek bir giriş pini içerir; zamanlama diyagramları bu davranışı gösterir.

Günümüzde birçok yukarı/aşağı sayıcı entegresi, tamamen programlanabilir ön ayar değerleri ve yön kontrolü sunar. Yaygın örnekler arasında 74HC190 (4-bit BCD up/down), 74F569 (tam senkron up/down) ve CMOS 4029 (4-bit senkron up/down) bulunur.

74HC190 veri sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.

Pratik Notlar

• Yön kontrol pinleriyle çalışırken sürtünme (debounce) ve zamanlama sorunlarına dikkat edin.
• Birden fazla entegre basamaklandırılıyorsa, senkronizasyonu sağlamak için uygun saat bağlantıları kullanın.
• Endüstriyel uygulamalarda çıkış akımlarını değerlendirin ve gerekirse sürücü elemanları kullanın.