Lojik kapıları incelediğimiz bu güzel serimizde, bugün mantıksal veya kapısını inceleyeceğiz. “YA DA” lojik kapısının çıkış durumu, girişlerinden herhangi biri “1” mantık seviyesinde olduğunda diğerinin ne olduğu fark etmeksizin çıkış her türlü “1” (Yüksek) olacaktır. Başka bir deyişle, girişlerden biri “1” olduğu sürece çıkış hep “1” olacaktır.
Bir önceki lojik kapılar yazımızda da öğrendiğimiz gibi bu lojik kapımızda da matematiksel formül bulunmaktadır. Aslında bu matematiksel ifadeler, bu devreleri kurarken ve üstünde analiz yaparken işimizi çok kolaylaştırmaktadır. Bu sebepten ötürü YA DA mantıksal kapımızın matematiksel ifadesi de hemen aşağıdaki gibidir.
YA DA kapısının pratiği oldukça nettir: girişlerden yalnızca birinin aktif olması bile çıkışı aktif yapar. Bu nedenle alarm tetikleme, çoklu sensör birleştirme veya alternatif şartlardan herhangi birinin sağlanması gibi senaryolarda çok sık kullanılır. Donanım tasarımında bu yaklaşım, “en az bir koşul doğruysa sistem ilerlesin” kuralının doğrudan karşılığıdır.
Basit Veya Kapısı Devresi
Bu noktada ilk olarak transistörle “YA DA” devremizi kuralım. Bu noktada hemen aşağıda gözükmekte olan devremizi yine transistör ve direnç ile kuruyoruz. Aslında olay gözüktüğü kadar basit. Hemen görselin sol tarafında bulunan A ve B girişleri aracılığıyla ise çıkışımızın kontrolünü sağlamaktayız.
Her yazımızda olduğu gibi bu yazımızda da lojik kapılarımızın kullanım amacından bahsetmeyi unutmuyoruz. Lojik Kapılar, istenen mantıksal işlevi üretmek için kullanılmakta olan devrelerdir ve bugün öğrenmekte olduğumuz “YA DA” mantıksal kapısı ise onlardan biridir. Günümüzde “YA DA” lojik kapısının sembolü hemen aşağıdaki gibidir.
Mantıksal “YA DA” kapımızın matematiksel ifadesini ve sembolünü öğrendikten sonra karşımıza çıkan bir diğer önemli konu ise doğruluk tablosu olacaktır. Bu noktada yine iki farklı doğruluk tablosu çıkartacağız. Bunlardan ilki 2 girişli, ikinci olan ise 3 girişli mantıksa “YA DA” kapısı olacaktır. Peki bu tabloları şu ana kadar öğrendiğimiz konulara göre nasıl çıkartabiliriz. İşte bunun için yukarıda öğrenmiş olduğumuz matematiksel ifadeyi biraz daha incelememiz gerekiyor.
Bu noktada 2 ve 3 girişli mantıksal “YA DA” devrelerimizin doğruluk tablosu aşağıdaki gibi olacaktır.
Devreyi kurarken girişlerin bağımsız kontrol edildiğinden emin olmak önemlidir. Özellikle breadboard üzerinde yapılan denemelerde aynı hatta yanlışlıkla kısa devre oluşturmak, YA DA kapısının beklenen davranışını bozabilir. Bu yüzden giriş uçlarını test ederken önce A’yı, sonra B’yi, ardından her ikisini birlikte aktif ederek tabloyu birebir doğrulamak iyi bir alışkanlıktır.
2 Girişli Mantıksal Veya Kapısı’nın Tablosu
3 Girişli Mantıksal VEYA VE Kapısı’nın Tablosu
Peki birden fazla mantıksal “YA DA” kapısını bir araya getirirsek matematiksel ifademiz nasıl bir hal alacaktır. Gelin hep birlikte görelim:
Bu devremizde de gördüğünüz gibi birden fazla “YA DA” lojik kapıları bir arada durmaktadır. Hepimizin de bildiği gibi gün geçtikçe çok daha karmaşık problemlerle karşılaşacağız. Bu noktada asıl önemli olan onları o ana kadar elde ettiğimiz tecrübeler ile çözebilmektir. Burada da gördüğünüz gibi A, B, C, D girişlerini yukarıda öğrendiğimiz gibi takip edince aslında her şey çok rahat bir şekilde anlaşılmaktadır. En son olarak ise gelin TTL ve CMOS ailelerine ait lojik kapı entegrelerini öğrenelim.
Burada kritik bir nokta da şudur: çok girişli YA DA ağlarında herhangi bir girişteki kısa süreli “1” darbesi bile çıkışta tepkiye neden olabilir. Eğer sisteminiz gürültülü bir ortamda çalışıyorsa giriş filtreleme veya Schmitt Trigger kullanımı değerlendirilebilir. Bu sayede yalancı tetiklemeler azaltılır.
YA DA Kapısı İçin Sık Yapılan Hatalar
- Giriş seviyelerini tanımsız bırakıp rastgele çıkış davranışı görmek.
- Doğruluk tablosu testini yalnızca tek bir kombinasyonla sınırlamak.
- TTL ve CMOS entegreleri aynı besleme/lojik seviye varsayımıyla değerlendirmek.
- Çok kapılı devrelerde ortak toprak bağlantısını ihmal etmek.
Mini Kontrol Listesi
- A=0, B=0 durumunda çıkışın 0 olduğu doğrulandı mı?
- A veya B’den en az biri 1 iken çıkışın 1 olduğu doğrulandı mı?
- 3 girişli tabloda yalnızca tüm girişler 0 iken çıkışın 0 kaldığı test edildi mi?
- Besleme ve lojik seviye seçimi kullanılan entegre ailesine uyumlu mu?
TTL Lojik YA DA Kapısı Entegre Örnekleri
- 74LS32 Dörtlü 2 giriş
CMOS Lojik YA DA Kapısı Entegre Örnekleri
- CD4071 Dörtlü 2 giriş
- CD4075 Üçlü 3 giriş
TTL ailesi pratikte hızlı anahtarlama ve güçlü sürme karakteriyle, CMOS ailesi ise düşük güç tüketimi avantajıyla sık tercih edilir. Uygulamanın gereksinimine göre doğru aile seçimi, devrenin kararlılığı kadar enerji verimliliğini de doğrudan etkiler.
Aslında lojik kapılar gördüğünüz gibi çok eğlenceli ve basit bir konudur. Bu noktada yapmamız gereken en önemli şey istemek ve onun için çalışmak olacaktır.
Yorum yapma özelliği, forum tarafından gelen istek sebebiyle kapatılmıştır. Lütfen tartışmalar ve sorularınız için topluluk forumumuza katılın.