Sıradaki konumuz ise Proteus LDR ve PTC devre elemanlarının nasıl kullanıldığı olacak. Önce bu elemanların ne olduğunu öğreneceğiz, ardından Proteus üzerinde simülasyona geçeceğiz. Proteus serimize kaldığımız yerden devam ediyoruz. Önceki yazılarda Proteus’un ne olduğunu, nasıl kullanıldığını ve birkaç örnek devreyi ele almıştık. AC ve DC kavramlarından röle ve transistöre kadar birçok başlık üzerinde de durduk.
Transistör Nedir?
Transistör kavramını çok daha detaylı incelediğimiz bir yazımız zaten vardı. Burada ondan söz etmemizin nedeni, bugünkü devrelerde transistör kullanacak olmamızdır. Transistör, girişine uygulanan sinyalleri yükselterek akım ve gerilim kazancı sağlayan yarı iletken bir devre elemanıdır. Devrelerde temel kullanım amaçları anahtarlama ve yükselteç görevidir. İki ucu arasında akım akışının oluşması ise base ucuna verilen tetikleme akımı ile gerçekleşir.
LDR Nedir?
Bildiğimiz gibi günlük hayatta, elektronikten tutun birçok alanda direnç kavramı karşımıza çıkar. Elektronikte direnç, elektrik akımına karşı gösterilen zorluk olarak tanımlanır. Dirençler sabit, ayarlı ve bağımlı direnç gibi gruplara ayrılır. LDR bu gruptaki bağımlı direnç elemanlarından biridir. Işığa bağlı direnç veya foto direnç olarak da adlandırılır. LDR’ler aydınlıkta düşük, karanlıkta yüksek direnç gösterir. Sembolleri aşağıdaki gibidir.
PTC Nedir?
PTC de yine bağımlı direnç türlerinden biridir. Bu eleman aynı zamanda sıcaklık arttıkça direnci yükselen termistör olarak da adlandırılır. Temas ettiği yüzey ve bulunduğu ortam, çalışma karakteristiğini etkileyebilir. Direncinin değişim grafiği sıcaklıkla doğru orantılıdır.
LDR Uygulaması
Bugünkü LDR uygulamasında ışığa bağlı olarak LED parlaklığını kontrol eden bir devre tasarlayacağız. LDR’ye gelen ışık arttıkça direnci azalır; ışık azaldıkça direnci artar. Bu davranışı en iyi LDR ve transistör ikilisini kullanarak değerlendirebiliriz. LDR’nin direnç değişimi sayesinde transistörün base ucundaki akımı kontrol edip LED parlaklığını değiştirebiliriz.
Gerekli Malzemeler
- Batarya
- LDR
- BC547
- LED
- 120K Direnç ve 470 Ohm Direnç
Uygulama
İlk olarak bataryanın yerleştirilmesiyle başlıyoruz. Devamında 470 ohm direnç ile LED’in yerleştirilmesini sağlıyoruz. Sonrasında LED’i collector ucuna bağlıyoruz. Base ucuna gerekli tetikleme akımını sağlamak için 120K direnç üzerinden bataryadan bağlantı kuruyoruz. 120K direncin sonrasına paralel bağlantı ile LDR’yi bağlayıp bataryanın eksi ucuyla birleştiriyoruz. Bu sayede LDR aydınlık ortama girdiğinde direnci azalacağı için BC547’nin base ucundan akım geçmeyecek ve LED sönük kalacaktır. Ortam ışık şiddetine bağlı olarak transistörden geçen akım değişir; bu da LED parlaklığını belirler.
PTC Uygulaması
Bugünkü PTC uygulamamızda PTC kullanarak röle kontrolü yapacağız. Böylece rölenin anahtarlama elemanı olarak kullanımını da gösteren bir ampul sürme devresi kurmuş olacağız. Bu sayede hem PTC kullanımını öğrenecek hem de röle mantığını pekiştirmiş olacağız.
Gerekli Malzemeler
- AC Kaynak
- DC Kaynak
- PTC
- Röle
- Ampul
- BC547
- Direnç
Uygulama
İlk olarak PTC’yi ve ardından transistörü yerleştiriyoruz. Direnç değerlerini elemanlara göre ayarlıyoruz; örneğin transistörün base bacağına 10k’lık bir direnç bağlayabiliriz. Sonra ilgili transistörün collector bacağını bir sonraki transistörün base bacağına bağlıyoruz. Böylece PTC’nin direnç değerine göre röleye bağlı transistörün iletimini kontrol edebiliyoruz. Bu yapı ampulün parlaklığını belirler. Ampule enerjiyi tabii ki AC kaynak ile sağlıyoruz.
Gördüğünüz gibi bugün bağımlı direnç türlerinden iki önemli devre elemanının ne olduğunu ve nasıl kullanıldığını öğrendik. Bu sayede adım adım daha karmaşık devreleri kendi başımıza kurabilecek bir seviyeye geliyoruz. Her zaman söylediğimiz gibi önemli olan, öğrenmek için düzenli pratik yapmaktır.
Uygulamada Hızlı Kontrol Noktaları
LDR ve PTC devrelerinde sonuç almak kolay görünse de doğru direnç seçimi ve bağlantı düzeni devrenin davranışını doğrudan değiştirir. Bu nedenle simülasyona başlamadan önce elemanların doğru uçlara bağlandığını ve değerlerin hedef davranışa uygun olduğunu kontrol etmek gerekir.
Özellikle transistör tabanlı devrelerde base akımı küçük değişikliklerde bile çıkışı önemli ölçüde etkiler. Bu yüzden aydınlık/karanlık veya sıcak/soğuk senaryolarını ayrı ayrı test etmek, devrenin çalışma mantığını çok daha net görmenizi sağlar.
- LDR devresinde ışık kaynağını kademeli değiştirip LED parlaklığındaki farkı izleyin.
- PTC devresinde sıcaklık etkisini simülasyonda farklı değerlerle test edin.
- Transistörün base direncini değiştirerek devrenin hassasiyetini gözlemleyin.
- Röle devresinde AC tarafı ile DC kontrol tarafını karıştırmadığınızdan emin olun.
Resmi Proteus sayfasına buradan ulaşabilirsiniz.
Yorum yapma özelliği, forum tarafından gelen istek sebebiyle kapatılmıştır. Lütfen tartışmalar ve sorularınız için topluluk forumumuza katılın.